..
Inez van der Spek | Boekredacteur NL + E
en: schrijver over actuele kunst, literatuur en levensvragen

Schaap, mijn naaste (agape)

‘Een week met een schaap’ heette de performance van Giorgos Tsiongas voor hij beter wist.
Na één dag wist hij al beter.

Texel

Tsiongas, een Griek uit Athene, studeert aan de Gerrit Rietveld Academie in Amsterdam. Hij doet veel met fotografie, installaties en performances. In Griekenland zijn bovendien twee dichtbundels van hem gepubliceerd. Voor de jaarlijkse Lange Juni cultuurmaand op Texel werd hij met een groep medestudenten uitgenodigd om projecten te verzinnen voor een aantal oude strandhuisjes bij strandpaviljoen Paal 9 bij Den Hoorn. De projecten mochten in, aan of in de omgeving van de huisjes uitgevoerd worden.
 

Een schaap huren

Giorgos kreeg groen licht voor zijn plan om een week met een schaap door te brengen in een strandhuisje. Hij zou met haar gaan wandelen, haar voorlezen en haar als date meebrengen bij de openingspresentatie. Het plan riep de nodige hilariteit op, mensen kwamen op de proppen met Shaun het Schaap-filmpjes en schunnige liedjes. Misschien dat de performance in eerste instantie (ook) grappig bedoeld was. Maar op de eerste dag al gooide Giorgos het roer om. Hij vond geen enkele boer bereid om een schaap te verhuren of uit te lenen. Ze weigerden beslist: schapen zijn kuddedieren, daar kun je er niet zomaar één uit isoleren. Als ik geen schaap mijn wereld binnen kan voeren, dacht Giorgos, is het beter als ik me in hun wereld begeef. Daarmee verdween elke zweem van antropomorfisme uit zijn onderneming, de behoefte om menselijke gevoelens en drijfveren op dieren te projecteren.

In de wei

Eén boer stemde ermee in dat Giorgos een week lang iedere dag zou verblijven in zijn schapenwei bij het hervormde kerkje in Den Hoorn. ‘Stadsjongen ontdekt het platteland’ – dat zou dan volgens zijn docent wel het nieuwe thema van de performance zijn. Maar de vork zat heel anders in de steel. Giorgos stelde voor zichzelf een oefenprogramma op en noemde het Agape, een Grieks woord dat vertaald wordt met ‘liefde’. Dit is echter een verschraling van de betekenis. Je hebt ook nog eros (extatische, seksuele liefde) en philia (vriendschap). Agape kun je begrijpen als een diepere vorm van vriendschap, een vriendschap ‘om niet’. Liefde die zich instelt op de behoeften van de ander en er niets voor terugverwacht. Zelfs geen vriendschap. Agape is naastenliefde in brede zin, en zonder de betuttelende of zelfgenoegzame associaties die er vaak aanhangen. In het christelijke deel van de Bijbel is agape, naastenliefde, de meest voorkomende benaming van liefde. Overbekend is hoofdstuk 13 uit Paulus’ eerste brief aan de Korintiërs. De zin ‘had ik de liefde niet, ik zou niet meer zijn dan een dreunende gong of een schelle cimbaal’ siert menige huwelijkssluiting op. Best mooi, maar de toepassing op het gelukkige paar is wel een reductie van agape.

Zeven dagen

Giorgos formuleerde zeven oefeningen van agape:

‘niet een nieuw gezag zijn’ / ‘niet verheven zijn’/ ‘niet zonder toezicht zijn’ / ‘niet zijn wat toereikend is’ / ‘niet in harmonie zijn’ / ‘niet verstandig zijn’/‘niet een of ander sentiment zijn’.

Hij volgde een strikt schema. Hij begon met één uur in de wei door te brengen en voegde er iedere dag een uur aan toe. Ik neem aan dat de performance vooral een taaie oefening in geduld en uithoudingsvermogen is geweest. Het regende veel en het was koud die week. De schapen keerden hem meestal hun achterkant toe. Alleen de lammeren zochten af en toe toenadering. Ze duwden tegen zijn knieën, ja, op het laatst toch alsof ze hem herkenden.

Wat niet te zijn

Giorgos’ zeven oefeningen zijn geen voorschriften. Doe dit, doe dat. Ze zijn negatief geformuleerd: wat níet te zijn. Agape oefenen is proberen los te komen van aanmatigende gedachten over de superioriteit van mensen ten opzichte van de dieren. Of ten opzichte van welke naaste ook. Niet een nieuw gezag zijn. Niet verheven zijn. Niet de goede herder spelen. Niet doen of je ‘één met de schapen’ wordt. Of het Giorgos gelukt is? Het antwoord ligt in de performance zelf. Giorgos was er gewoon. Naastenliefde is niet: iets bereiken of succes hebben. In mijn ogen is het vooral oefenen in het uithouden bij de ander, ook al krijg je er niets voor terug. Ook al verveel je je en heb je het koud. Ook al is de ander, de naaste, je niet dankbaar.

20 juni 2016


© Inez van der Spek 2020

realisatie: Bacon