..
Inez van der Spek | Boekredacteur NL + E
en schrijver over hedendaagse kunst en levensvragen

Fattal.Visitaties. Een adventverhaal

De mooiste hedendaagse verbeelding van de ´visitatie´, meende ik te weten, is de videoinstallatie The Greeting van Bill Viola, in Nederland te zien in De Pont in Tilburg. Het is een remake van het schilderij Visitazione van de zestiende-eeuwse Italiaanse schilder Jacopo da Pontormo. De visitatie is het moment dat Maria, de moeder van Jezus, aan haar nicht Elisabet vertelt dat ze in verwachting is (Lucas 1, 36-56). Ook de al wat oudere Elisabet bleek zwanger, nadat zij haar leven lang onvruchtbaar was geweest. Het kind (de latere Johannes de Doper) sprong van vreugde op in haar schoot, toen het Maria hoorde. The Greeting toont, meer dan levensgroot en in slow motion, twee vrouwen gekleed in kleurige, wapperende gewaden, verwikkeld in een geanimeerd gesprek. Ze worden onderbroken door een derde vrouw, die duidelijk zwanger is, en begroeten haar. Het enige geluid dat je hoort is de aanzwellende wind. Het is een adembenemend schouwspel, dat tien minuten duurt en steeds wordt herhaald.

Dan zie ik in het Bonnefantenmuseum in Maastricht, op de tentoonstelling Ceramix, een brok klei van nog geen halve meter hoog. Een eeuwenoude rots. Er rijzen twee figuren uit op. Bezielde aarde. Visitation III staat erbij. Maria en Elisabet.

De kunstenares is Simone Fattal, geboren in Damascus en opgegroeid in Libanon. Bij het uitbreken van de burgeroolog in 1975 verliet ze met pijn in het hart haar studio en haar leven in Beiroet, om zich te settelen in Californië, en voorgoed verslingerd te raken aan keramiek. Ik steun op haar levenspartner, Etel Adnan (schrijfster van Sitt Marie Rose, een klassieke roman over de Libanese burgeroorlog), om de kracht van Fattals beelden te verwoorden:

Het is alsof ze vragen om geboren te worden uit hun klei. Het is alsof ze er altijd geweest zijn en dat ze bevrijd worden in het maakproces. Ze hebben de levensadem. Ze stralen geen starheid uit maar standvastigheid. Ze zijn niet anoniem. Ze zijn mannen en vrouwen, helden uit het verleden of mythische figuren. We zien ze niet. We herkennen ze. Ze staan op de drempel van wat wezenlijk is voor hun bestaan. Ze zijn abstract noch realistisch, maar komen van ver en dragen in zich de materie waarmee ze geboren zijn. Ze laten ons niet los, omdat we ze herkennen zonder dat we ze eerder hebben gezien.

Er dringt zich een herinnering op: hoe ik jaren geleden hoogzwanger op de begrafenis van een tweejarig jongetje was en plotseling tegenover een andere hoogzwangere vrouw stond. We spraken elkaar even aan maar wendden ons al snel weer af van de mengeling van angst, verdriet en vreugde die we in elkaars ogen lazen. Nog nooit heeft Viola’s installatie me aan deze ontmoeting doen terugdenken. In de gepolijste ruwheid van de aardse materie van Fattal echter krijgt de herinnering volop de ruimte. 

(Ceramix is tot 31 januari 2016 in het Bonnefantenmuseum in Maastricht)


© Inez van der Spek 2019

realisatie: Bacon