..
Inez van der Spek | Boekredacteur NL + E
en schrijver over hedendaagse kunst en levensvragen

Een afschuwelijk lelijk gebaar

Mgm02

MG & M Collective, Nieuw Dakota, Amsterdam 2016


In zijn prachtige boek Dwalen in het antropoceen heeft René ten Bos ('Denker des Vaderlands' 2017) het over terughoudendheid en toe-eigening. Terughoudendheid - ten opzichte van mensen en ten opzichte van de natuur - is nodig om te overleven. De neiging van mensen om zich ruimte toe te eigenen staat haaks op die terughoudendheid. Wie houdt mensen tegen, zegt Ten Bos, als ze ergens op de Noordpool, op een berg of zelfs de maan 'met een afschuwelijk lelijke geste' de vlag van een land in de grond steken en zich daarmee eigenaar van een bepaalde ruimte verklaren.

Het is opmerkelijk dat Ten Bos dit een lelijke geste noemt. En niet een slechte of een verwerpelijke geste. Hij haalt het gebaar uit de sfeer van de moraal en benadert het vanuit een esthetisch perspectief. Het is niet mooi maar lelijk, afschuwelijk lelijk zelfs. Dit werpt een nieuw licht op de zaak. Het verdiept het (broodnodige) nadenken over de catastrofes die de mensheid over zichzelf aan het afroepen is. Er komt namelijk een affect van afkeer bij: lichamelijk gevoelde weerzin bij de achteloosheid waarmee toe-eigening van ruimte plaatsvindt. Een rilling die door me heen gaat als ik letterlijke en figuurlijke hekken tegen migranten zie oprichten. Onbehagen over dat mensen, ikzelf incluis, steeds frequenter van het ene stedentripje naar het andere prijsstunten. Dit planten van onze (geur)vlaggen is lelijk (of het nu militair-politiek of met een 'recht op genieten' gemotiveerd wordt). En uiteindelijk desastreus.

Laat ik hier een mooie geste tegen inbrengen. Niet een sentimenteel mooi gebaar, maar een terughoudend mooi gebaar. Al jaren gaat het Israëlisch-Nederlandse kunstenaarspaar Gil & Moti onverdroten voort met hun samenwerkingsprojecten met Palestijnen en mannen uit andere Arabische landen. Ik heb al eens over hen geschreven, in Venus in de ruimte. Tijdens een performance sponsten Gil en Moti in een aangrijpend gebaar het lichaam van hun Arabische geliefde af. Dit kleine gebaar is een pars pro toto voor hun hele werk, waarin niet territoriumdrift maar oprechte nieuwsgierigheid naar de ander leidraad is. In hun laatste project MG&M Collective werkten ze anderhalf jaar samen met de kunstenaar Mosab Anzo, een vluchteling uit Syrië. ‘Een creatieve, experimentele en therapeutische samenwerking’ noemen ze het zelf. Een video-installatie, een tien meter lange tekening en foto’s waarin ze ‘esthetische, thematische en mentale aspecten van oorlog, trauma, onthechting en integratie onderzoeken.’ Een onderzoek waarbij je af en toe niet ontkomt aan vuile handen.




© Inez van der Spek 2019

realisatie: Bacon